آیین نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

ماده ۱۴- پرسنل نیروهای مسلح از هر درجه و رتبه ای كه باشد مفتخر به عنوان سرباز ولی امر بوده و باید همواره اصول زیر را رعایت كنند ، رعایت این اصول اساس و پایه انضباط را پی ریزی نموده و اصول شرافت سربازی نامیده می شود و از زبان یك سرباز مسلمان و ایرانی به شرح زیر بیان می شود : الف ) من یك سرباز ایرانی هستم كه در اطاعت از خدا و رسول و ولایت فقیه به منظور حفظ نظام ، استقلال ، تمامیت ارضی كشور جمهوری اسلامی ایران و پاسداری از اسلام و دست آورد های انقلاب اسلامی و حمایت از مظلومین و مستضعفین جهان ( غیر معارض با اسلام ) تحت فرمان مقام معظم رهبری خدمت می كنم . ب) من شهادت در راه خدا را فوز عظیم می دانم و آماده ام جان خود را در راه دفاع و حراست از اسلام ، نظام و كشور جمهوری اسلامی ایران فدا كنم . ج) من دستور فرماندهان ، روسا و مدیران خود را اطاعت می كنم . د) من حفظ حیثیت و شرافت سربازی و اخلاق اسلامی را سر لوحه زنگی خود قرار می دهم . ه) من اصول و مقررات حفاظتی را مد نظر داشته و در حفظ اسرار نظامی و دولتی كوشش می كنم . و ) من از انجام هرگونه فعالیت سیاسی ممنوعه و وابستگی به احزاب و گروه های سیاسی خودداری می نمایم . ز)اموال و وسائل و اسنادی را كه به من سپرده شده با نهایت دلسوزی و دقت نگه داری و حفظ خواهم نمود . ح) من وظایف خود را با جدیت و صداقت انجام می دهم . ط) در جنگ هیچگاه تسلیم دشمن نخواهم شد و تا قدرت جنگیدن باقی باشد به مقاومت ادامه خواهم داد . ی) اگر دشمن اسیرم نماید با تمام توان به مقاومت خود ادامه خواهم داد ، هنگام اسارت به هر وسیله ای برای گریختن از دست دشمن و پیوستن به نیرو های خودی متوسل خواهم شد و به فرار دیگران كه جز نیرو های خودی هستند كمك خواهم كرد . ك) اگر دشمن اسیرم نماید هنگام بازپرسی توسط دشمن فقط نام – نام خانوادگی – درجه یا رتبه – شماره پرسنلی – و تاریخ تولد خود را خواهم گفت ، از پاسخ به هر سوال دیگری خودداری خواهم كرد و هیچگونه اظهاری (كتبی یا شفاهی ) علیه نظام اسلامی ، كشور ، ملت و نیرو های مسلح خود نخواهم نمود . ل) در دوران اسارت نسبت به نظام اسلامی ، ملت ، میهن و نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران و همه همرزمان خود وفادار خواهم ماند ، هیچ گونه اطلاعی كه به ضرر نظام ، كشور ، میهن باشد به دشمن نداده و در هیچ عملی علیه آنان شركت نخواهم كرد . اگر نسبت به همكارانم كه اسیر شده اند ارشدیت داشته باشم فرماندهی آنان را بر عهده می گیرم و اگر كسی یا كسانی دیگر ارشد باشند دستورات آنها را اطاعت نموده و با كلیه امكانات از آنان پشتیبانی خواهم نمود . م) من همواره نسبت به همكاران و همرزمان و عموم مسلمین صمیمی و مهربان بوده و نسبت به دشمنان اسلام و ستمگران سختگیر و سازش ناپذیر خواهم بود .

ماده ۱۵- فرماندهی كل نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران با مقام معظم رهبری (ولایت فقیه ) است فرماندهان ، روسا و مدیران در تمام سلسله مراتب در حدود اختیارات مصوب سازمانی از طرف معظم له ، فرماندهی ، ریاست و یا مدیریت خواهند شد .

ماده۱۶- چنانچه مقام معظم فرماندهی كل قوا تمام و یا قسمتی از اختیارات خود را به شخص دیگری تفویض فرمایند ، دستورات آن شخص در حدود اختیارات تفویض شده لازم الاجراء خواهد بود .

ماده ۱۷- ستاد فرماندهی كل قوا در طول ستاد مشترك ارتش جمهوری اسلامی ایران، ستاد كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، ستاد نیروی انتظامی و در رده بالاتر از آنها است و بر حسب ماموریت و فرامین و تدابیر ابلاغی مقام معظم فرماندهی كل قوا انجام وظیفه می نماید .

ماده ۱۸- وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران تابع قوانین و مقررات نیروهای مسلح بوده و بخشی از دولت است كه مسئولیت پشتیبانی نیرو های مسلح را در قالب قوانین و تدابیر مقام معظم فرماندهی كل قوا بر عهده دارد .

ماده ۱۹- نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران از ستاد فرماندهی كل قوا ، ارتش جمهوری اسلامی ایران ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، نیروی انتظامی و وزارت دفاع و سازمان های وابسته تشكیل گردیده است ، عناصر و تركیبات متشكله آن به شرح زیر می باشد : الف ) ستاد فرماندهی كل قوا : به مجموعه سازمان فرماندهی كل قوا و سازمان ها و دفاتر پیوسته و وابسته و قسمت هایی كه بنا بر امور فرماندهی معظم كل قوا پشتیبانی آنها به ستاد فرماندهی كل قوا محول شده است اطلاق می گردد . ب) ارتش جمهوری اسلامی ایران : به مجموعه ستاد مشترك ، نیروی زمینی ، نیروی هوایی ، نیروی دریایی و سازمان وابسته به آنها اطلاق می گردد . ج) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی : به مجموعه فرماندهی كل ، ستاد كل سپاه ، نیروی زمینی ، نیروی هوایی ، نیروی دریایی ، نیروی مقاومت بسیج و نیروی قدس و سازمان های وابسته به آنها اطلاق می گردد . د)نیروی انتظامی : به مجموعه شهربانی ، ژاندارمری ، و كمیته انقلاب اسلامی اطلاق می گردد . ه) وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو های مسلح : به مجموعه وزارت دفاع و كلیه موسسات ، سازمان ها و شركت های تابع آن اطلاق می گردد . تبصره : دفتر عقیدتی سیاسی فرماندهی كل قوا ، دفتر عمومی حفاظت اطلاعات فرماندهی كل قوا ، سازمان های عقیدتی سیاسی و حفاظت و اطلاعات ارتش ، نمایندگی ولی فقیه و حفاظت و اطلاعات در سپاه ، عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات در نیروی انتظامی و زارت دفاع و پشتیبانی نیروی مسلح به عنوان بخشی از ستاد فرماندهی كل قوا، ارتش جمهوری اسلامی ایران ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، نیروی انتظامی و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح می باشد كه با سلسله مراتب مستقل و متمركز مستقیماً تحت امر مقام معظم رهبری و در كنار نیروهای مسلح انجام وظیفه می نمایند .

ماده ۲۰- نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران از بالاترین مقام تا پایین ترین رده به وسیله فرماندهان ، روسا یا مدیران كه از طرف مقام معظم فرماندهی كل قوا ، فرماندهی یا ریاست یا مدیریت دارند مانند حلقه های زنجیر بهم پیوسته بوده كه در اصطلاح آن را سلسله مراتب گویند .

ماده ۲۱- ستاد فرماندهی كل قوا ، ستاد فرماندهی معظم كل قوا در نیرو های مسلح بوده و معظم له را در اداره امور نیروهای مسلح یاری می نماید.

ماده ۲۲- سلسله مراتب در ارتش ، سپاه و نیروی انتظامی كه هر یك بخشی از نیرو های مسلح را تشكیل می دهند به شرح زیر می باشد : ردیف ارتش جمهوری اسلامی ایران ۱ نیروی زمینی نیروی هوایی نیروی دریایی ۲ فرمانده نیرو فرمانده نیرو فرمانده نیرو ۳ فرمانده لشگر فرمانده منطقه و پایگاه فرمانده ناوگان و منطقه ۴ فرمانده تیپ فرمانده گروه و تیپ فرمانده ناو تیپ ۵ فرمانده گردان فرمانده گردان فرمانده ناو گروه ۶ فرمانده گروهان فرمانده گروهان فرمانده ناو ۷ فرمانده دسته فرمانده دسته ردیف نیروی انتظامی ۱ ژاندارمری شهربانی كمیته انقلاب اسلامی ۲ فرمانده ژاجا رئیس شهربانی فرمانده كل كمیته ۳ فرمانده ناحیه رئیس شهربانی استان -- ۴ فرمانده هنگ رئیس شهربانی شهرستان -- ۵ فرمانده گردان رئیس كلانتری -- ۶ فرمانده گروهان -- -- ۷ فرمانده پایگاه -- -- سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ردیف فرمانده كل قوا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱ نیروی زمینی نیروی هوایی نیروی دریایی نیروی مقاومت بسیج نیروی قدس ۲ فرمانده نیرو فرمانده نیرو فرمانده نیرو فرمانده نیرو فرمانده نیرو ۳ فرمانده سپاه فرمانده فرمانده منطقه فرمانده منطقه -- ۴ فرمانده لشگر فرمانده فرمانده ناحیه فرمانده ناحیه -- ۵ فرمانده تیپ فرمانده گردان فرمانده پایگاه فرمانده پایگاه -- ۶ فرمانده گردان فرمانده -- فرمانده در رده مقاومت -- ۷ فرمانده گردان فرمانده --- --- --- ۸ فرمانده دسته --- -- --- -- تبصره – سلسله مراتب تشكیل دهنده نیروی انتظامی از جمله كمیته انقلاب اسلامی و سایر یگانها و سازمان های تابعه آن اساس تركیبات سازمانی نیروی خواهد بود و همچنین سلسله مراتب عناصر تشكیل دهنده نیروی قدس طبق تركیبات سازمانی خواهد بود .

ماده ۲۳- مسیر اعمال فرماندهی در یگانهایی كه فاقد ستاد می باشند مستقیم و بدون واسطه بوده ، لیكن در یگانهایی كه دارای ستاد هستند فرمانده ، از طریق ستاد مربوطه با یگان های تابعه ارتباط برقرار می سازد . بنابراین ستادها در سلسله مراتب فرماندهی نمیباشند ولی اجرای امور فرماندهی را تسهیل می نمایند . بدیعی است كه هیچ یك از ستادها چه نسبت به نیروها و چه نسبت به یكدیگر در سلسله مراتب فرماندهی قرار ندارند .

ماده ۲۴- فرماندهان ، روسا و مدیران مسئول نظارت مداوم بر اجرای مقررات در سلسله مراتب رده مربوطه می باشند .

ماده ۲۵- فرماندهان ، روسا و مدیران باید با توجه به مقررات و آیین نامه ها و وضعیت یگان یا قسمت مربوط خط مشی خود را با صدور دستور العمل های تكمیلی و روش های جاری تعیین نموده و دانش پرسنل جمعی را ارتقاء داده و آنان را به اجرای صحیح مقررات و انجام وظایف محوله آشنا سازند .

ماده ۲۶- دستورات هماهنگی : تكالیف ثابت و یا وظایف مشابه و یا دستوراتی كه اجرای آنها مستلزم مشاركت و هماهنگی چندین فرمانده ، رئیس یا مدیر باشد و بایستی به وسیله یگانها یا عناصر تحت امر آنان به طور هماهنگ به مرحله اجرا درآید به نام دستورات هماهنگی نامیده شده ، بایستی از طرف مقامی كه بر همه آنها سمت فرماندهی یا ریاست یا مدیریت دارد صادر شود و وظایف و حدود مسئولیت های هر یك در آن مشخص گردد .

ماده ۲۷- دستورات باید ساده ، صریح و روشن ، قابل اجرا و منطبق با دستورات مسلم شرع و فرامین مقام معظم فرماندهی كل قوا و قوانین و مقررات مصوب بوده و در حدود اختیارات و با رعایت مقررات صادر گردد .

ماده ۲۸-دستورات صادره برای رده های بالا كلی و در مورد دره های پایین تر بایستی به نسبت پایین بودن رده دستور گیرنده ، مشروح باشد .

ماده ۲۹- فرمانده ، رئیس یا مدیر دستورات را به طور ساده و روشن راساً صادر نموده و اختیارات انتخاب راه كار را در حدود مقدورات جهت اجرای دستورات به پرسنل خود محول می كند . به هر حال این امر مانع نظارت فرمانده ، رئیس یا مدیر نخواهد بود .

ماده ۳۰- در سلسله مراتب فرماندهی ، هر كس موظف است در چارچوب مسئولیتی كه به عهده دارد ابتكار خود را برای حسن انجام ماموریت به كار اندازد .

ماده ۳۱- برای آنكه ابتكار در هر رده به صورت صحیح اعمال شود لازم است حدود اختیارات هر كس به طور روشن مشخص گردد .

ماده ۳۲- نظارت فرماندهان ، روسا مدیران به كار پرسنل جمعی نباید طوری باشد كه قدرت ابتكار زیر دست را از بین ببرد ، و به نام اینكه تمام مسئولیت ها متوجه فرماندهان ، روسا و مدیران می باشد در جزئیات كارها دخالت نموده و برای انجام دستورات صادره شخصاً راه كار تهیه و تعیین نماید ، بلكه باید ضمن نظارت چنانچه تشخیص دادند كه راه كار پرسنل جمعی درست نمی باشد ، آنها را هدایت و رهبری كنند .

ماده ۳۳-شغل نظامی ، كارمندی و شغل مشترك عبارت است از مجموعه وظایف مشخصی كه در جداول سازمان برای یك شغل پیش بینی شده است . مشاغل فرماندهی در نیروهای مسلح از مشاغل نظامی است و مشاغل مدیریت در كلیه رده ها از مشاغل مشترك می باشد .

ماده ۳۴- ترتیب درجات پرسنل نظامی در نیرو های مسلح به شرح زیر است : ارتش جمهوری اسلامی ایران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیروی زمینی و نیروی هوایی نیروی دریایی نیروی زمینی ، نیروی هوایی ، نیروی دریایی ، مقاومت و نیروی قدس نیروی دریایی ۱ سرباز ناوی سرباز ناوی ۲ سرباز دوم ناوی دوم سرباز دوم ناوی دوم ۳ سرباز یكم ناوی یكم سرباز یكم ناوی یكم ۴ سرجوقه سر ناوی رزم یار ناوی رزم یار ۵ گروهبان سوم مهناوی سوم رزم آور سوم ناویار سوم ۶ گروهبان دوم مهناوی دوم رزم آور دوم ناویار دوم ۷ گروهبان یكم مهناوی یكم رزم آور یكم ناویار یكم ۸ استوار دوم ناو استوار دوم رزم دار دوم ناودار دوم ۹ استوار یكم ناو استوار یكم رزم دار یكم ناودار یكم ۱۰ ستوان سوم ناوبان سوم ستوان سوم پاسدار ناوبان سوم پاسدار ۱۱ ستوان دوم ناوبان دوم ستوان دوم پاسدار ناوبان دوم پاسدار ۱۲ ستوان یكم ناوبان یكم ستوان یكم پاسدار ناوبان یكم پاسدار ۱۳ سروان ناو سروان سروان پاسدار ناو سروان پاسدار ۱۴ سرگرد ناخدا سوم سرگرد پاسدار ناخدا سوم پاسدار ۱۵ سرهنگ دوم ناخدا دوم سرهنگ ۲ پاسدار ناخدا دوم پاسدار ۱۶ سرهنگ ناخدا یكم سرهنگ پاسدار ناخدا یكم پاسدار ۱۷ سرتیپ دوم دریادار دوم سرتیپ ۲ پاسدار دریادار دوم پاسدار ۱۸ سرتیپ دریادار سرتیپ پاسدار دریادار ۱۹ سرلشگر دریابان سرلشگر پاسدار دریابان پاسدار ۲۰ سپهبد دریا سالار سپهبد پاسدار دریاسالار پاسدار ۲۱ ارتشبد دریا بد ارتشبد پاسدار دریابد پاسدار تبصره ۱- ترتیب درجات پرسنل نیروی انتظامی (ژاندارمری ، شهربانی برابر درجات نیروی زمینی ارتش و پرسنل كمیته انقلاب اسلامی طبق درجات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می باشد . ) تبصره ۲- عناوین درجات بسیج برابر درجات مصوبه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می باشد . با این تفاوت كه به جای كلمه پاسدار كلمه بسیجی قرار می گیرد . تبصره ۳- عناوین درجات مذكور در بند های ۵ و ۶ و ۷ نیروی زمینی ارتش در شهربانی به ترتیب عبارت است از : سرپاسبان سوم ، سرپاسبان دوم ، سرپاسبان یكم .

ماده ۳۷- ارشد ترین مقام در هر یك از بخش های نیرو های مسلح : الف : رئیس ستاد فرماندهی معظم كل قوا ارشد ترین مقام در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران می باشد . ج) فرماندهی كل سپاه ارشدترین مقام در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می باشد . د) فرماندهی نیروی انتظامی ارشد ترین مقام در نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران می باشد. تبصره : در صورتی كه برای ارتش فرمانده تعیین شود فرمانده كل ارتش ارشد ترین مقام ارتش بوده و جای ب و ج تعویض می شود ، یعنی فرمانده كل ارتش در ردیف دوم و فرماندهی كل سپاه در ردیف سوم قرار می گیرد .

ماده ۳۸- فرماندهان ناو یا هواپیما ، هلی كوپتر نه تنها بر كلیه پرسنل مربوط فرماندهی دارند بلكه كلیه كسانی كه با این وسیله مسافرت می نمایند در تمام مدتی كه در وسیله سوار هستند از هر درجه یا رتبه كه باشند مكلف به اجرای مقررات داخلی ناو یا هواپیما بوده و از دستور فرمانده ناو یا هواپیما در این مورد باید تبعیت كنند .

ماده ۳۹- در غیاب فرماندهی یا رئیس ، فرماندهی یا ریاست از سوی شخصی كه به عنوان جانشین جهت تصدی مسئولیت های محوله مورد تصویب مقام ذیصلاح واقع گردیده اعمال می گردد و در صورت عدم حضور جانشین ، ارشد پرسنل عهده دار مسئولیت فرماندهی خواهد بود .

ماده ۴۰- فرمانده ، رئیس یا مدیر می تواند ، قسمتی از اختیارات خود را به مرئوس بلافصل خود تفویض نماید . اینكار باعث سلب مسئولیت و همچنین باعث سلب همان اختیارات از تفویض كننده اختیارات نخواهد بود .

ماده ۴۱- هرگاه یگانی در موقعیتی و یا در مقابل واقعه ای قرار بگیرد ، به طوریكه فرمانده یگان دسترسی فوری به فرمانده بالاتر و سلسله مراتب بعدی نداشته و طبیعت واقعه نیز موجودیت یگان را تهدید و یا بیم ایراد لطمه و خسارت به ماموریت های محوله و اموال یا تاسیسات ذیربط برود ، فرمانده واحد ملزم است به ابتكار خود و به اقتضای وضعیت بدون فوت وقت تصمیمات لازم را اتخاذ و با سریع ترین وسیله ، فرمانده خود را از وضعیت مطلع و ادله خود را در اسرع وقت گزارش نماید .

ماده ۴۲- هر یك پرسنل نیرو های مسلح باید با ایمان و اعتقاد راسخ و علاقه در حفظ اسلام ، ولایت فقیه ، انقلاب و دست آورد های آن ، نظام جمهوری اسلامی ، استقلال و تمامیت ارضی كشور اسلامی ایران ، دفاع از مسلمین و مستضعفین غیر معارض و در انجام وظیفه محوله كوشا باشد و در اجرای فرامین مقام معظم فرماندهی كل قوا، فرماندهان ، روسا و مدیران و نزی تعهدات سربازی خود با ایثار و جانبازی وفادار باشد .

ماده ۴۳- هر یك از پرسنل نیرو های مسلح باید با تقوا ، متعهد ، ایثارگر ، با انضباط ، شجاع و تابع قوانین و مقررات بوده و در راه انجام وظیفه محوله از فدا كردن جان خویش دریغ ننماید .

ماده ۴۴- هر یك از پرسنل نیرو های مسلح بایستی وظیفه خود را خوب بشناسد و آیین نامه ها و مقررات مربوطه را به طور كامل و با نهایت علاقه فرا بگیرد و آنها را با دقت به مرحله اجرا درآورد .

ماده ۴۵- هر یك از پرسنل نیرو های مسلح بایستی برای بالا بردن دانش تخصص شغلی خود تلاش نماید ، در شناسایی و نگه داری جنگ افزار خود حداكثر كوشش را به كار برد ، ساز و برگ و سایر اموال دولتی را كه در اختیار اوست خوب بشناسد و با دقت از آنها محافظت نماید .

ماده ۴۶- مسئولیت سربازی ، ایجاب می نماید هر یك از پرسنل نیرو های مسلح دشواری های خدمتی را با ابتكار و علاقه مندی و با ابراز توانایی و رشادت حل كند و هرگز ترس و سستی به خود راه ندهد و در هیچ مورد از یاری صمیمانه همكاران و سایر همرزمان و هم میهنان خود دریغ نورزد .

ماده ۴۷- هر یك از پرسنل نیرو های مسلح باید ، احترام لباس مقدس سربازی را همواره حفظ نموده و ارتكاب اعمال خلاف شئون اسلامی و خدمتی پرهیز نماید .

ماده ۴۸- هر یك از پرسنل نیرو های مسلح بایستی همواره با هوشیاری و رعایت اصول و مقررات حفاظتی در حفظ اسراری كه در اختیار اوست كوشا باشد و حتی در شرایط بحرانی با نهایت فداكاری از افشای آن جلوگیری نماید و در برخورد با موارد مشكوك از قبیل ( براندازی ، جاسوسی ، خرابكاری ، موارد ایجاد نارضایتی ) مراتب را بلافاصله به مقام مافوق مسئول گزارش نماید .

ماده ۴۹- پرسنل نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران از عضویت یا وابستگی به احزاب و گروه های سیاسی ممنوع بوده و حق فعالیت در جهت برنامه ها و تبلیغات آنان را ندارد .

ماده ۵۰- هر فرد نیرو های مسلح باید نسبت به همكاران و همرزمان و عموم مسلمین صمیمی و مهربان بوده و نسبت به دشمنان اسلام و ستمگران سختگیر و سازش ناپذیر باشد .

ماده ۵۱- پذیرش فرماندهی و مدیریت در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران بر اساس تكالیف شرعیه و اطاعت از نظام ولایی فرماندهی است .

ماده ۵۲- اساسی ترین مسئولیت ذاتی فرماندهان ،روسا و مدیران عبارتند از : الف : كوشش در جهت تعالی بخشیدن به شخصیت اسلامی و انسانی و حفظ و ارتقاء روحیه پرسنل یگان جمعی . ب: نیل به بهترین بازده در جهت انجام ماموریت یگان یا سازمان مربوط . ج: تعلیم و تربیت پرسنل لایق و مستعد به منظور جایگزینی و جانشینی در مواقع لزوم .

ماده ۵۳- فرماندهان ، روسا و مدیران با اعمال كنترل و نظارت در یگان یا سازمان از نحوه انجام وظیفه پرسنل وقف یافته ، در جهت پیشرفت آنان با تشویق و ترغیب عناصر وظیفه شناس و پر تلاش و ارشاد عناصر كم كار و بی انضباط ، مدیریت خود را اعمال نموده و ضمن ریشه یابی تخلف ، تنبیه را به عنوان آخرین ابزار تربیتی در مورد پرسنل به كار برد .

ماده ۵۴- فرماندهان ، روسا و مدیران ، مسئول اصلی حفظ و اعتلاء آمادگی رزمی و بالا بردن سطح انضباط و نگه داری (وسایل – جنگ افزار – ساز و برگ ) و بهداشت و سازمان خود می باشند .

ماده ۵۵- هر گونه بی انضباطی ، سستی و سهل انگاری در خدمت ، غیر قابل اغماض بوده ، فرماندهان ، روسا و مدیران موظفند با هوشیاری علل نارسایی را دریافته و سریعاً با استفاده از اختیارات قانونی و اعمال مدیریت از آن جلوگیری نمایند .

ماده ۵۶-چون حفظ استعداد رزمی و كارایی یگان ، سازمان یا قسمت از مهمترین مسئولیت های فرماندهان ، روسا و مدیران به شمار می رود ، لذا بایستی با اتخاذ روش های صحیح دایماً در جریان قدرت رزمی و كارایی یگان ، سازمان یا قسمت مربوط باشند و پیشنهادات ضروری را در حفظ و بالا بردن آن با رعایت مقررات گزارش نمایند .

ماده ۵۷- رفتار و روش فرماندهان، روسا و مدیران باید بهترین نمونه و الگوی انضباط معنوی و ظاهری برای پرسنل باشد و از لحاظ دیانت ، تقوی ، مهارت ،شهامت ، بردباری ، حسن رفتار و رعایت اخلاق اسلامی نیز برای پرسنل جمعی خود نمونه باشند .

ماده ۵۸- فرماندهان ، روسا و مدیران بایستی حس اعتقاد و وفاداری به دین مبین اسلام و میهن اسلامی را با اتخاذ روش های صحیح در پرسنل جمعی خود تقویت نمایند و رعایت احترام به سایر ادیان رسمی شناخته شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی را نیز مورد توجه قرار دهند .

ماده ۵۹- فرماندهان ، روسا و مدیران موظفند از وجود آموزش ها و آمادگی های یگان برای جلوگیری از وقوع حوادث و مقابله با آنها اطمینان حاصل نموده و در صورت بروز حوادث و سوانح اقدامات ضروری را برابر طرح ها و پیش بینی ها معموله به مورد اجرا گذارده و جریان را بی درنگ به مقامات بالا گزارش نمایند .

ماده ۶۰- فرماندهان ، روسا و مدیران مسئول دریافت و تقسیم صحیح و به موقع استحقاقی قانونی پرسنل جمعی می باشند .

ماده ۶۱- فرماندهان ، روسا و مدیران موظفند در كشف و شناسایی فعالیت های سیاسی ممنوعه پرسنل و نفوذ جریانات و تشكل های سیاسی در یگان ، سازمان و قسمت خود با حفاظت اطلاعات مربوطه ، همكاری های لازم را معمول دارند .

ماده ۶۲- نظر به اینكه اقدامات تامینی و حفاظتی در هر رده از وظایف اصلی فرماندهان بوده و بایستی در سرباز خانه ، اماكن نظامی ، انتظامی ، همچنین به هنگام راه پیمایی آموزشی و تاكتیكی ، آموزش تیر اندازی ، كارهای فنی و انجام خدمات داخلی و نگهبانی ، اقدامات تامینی لازم را به عمل آورده و ضمن تهیه و ابلاغ روش جاری و دستورات مقتضی به پرسنل جمعی ، اجرای صحیح اقدامات مزبور را از آنان بخواهند . بدیهی است فرماندهان ، روسا و مدیران نیز در حوزه مسئولیت خود ملزم به اجرای اقدامات بالا می باشند .

ماده ۶۳- فرماندهان ، روسا و مدیران ،مسئول آموزش یگان یا سازمان و پیشرفت دانش نظامی ، تخصصی پرسنل مربوط به خود می باشند و در زمینه رشد فرهنگ اسلامی همكاری لازم را با عقیدتی سیاسی یگان نمایند .

ماده ۶۴- فرماندهان ، روسا و مدیران بایستی دایماً در جریان وضع جاری یگان ، سازمان و قسمت مربوط بوده و از آمار پرسنل ، جنگ افزار ، مهمات ، وسایل ترابری و سایر اموال دولتی خود اطلاع داشته باشند .

ماده ۶۵- فرماندهان ، روسا و مدیران مسئول اصلی اجرای دقیق روش های نگه داری و تعمیر در یگان مربوطه می باشند و موظفند در حفظ و آماده نگه داشتن اموال و تجهیزات در یگان خود و حسن استفاده از آنها تلاش می نمایند .

ماده ۶۶- هر فرمانده موظف است با بكارگیری كلیه توانایی های خود ، رزم را تا حصول پیروزی انجام دهد مكر اینكه با بكار گیری كلیه عوامل ادامه رزم امكان پذیر نباشد .

ماده ۶۷- هر فرمانده اقدامات لازم را به عمل می آورد تا هیچ مدرك یا وسیله قابل استفاده به دست دشمن نیافتد .

ماده ۶۸- هر فردی از نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران در رزم و فعالیت های پشتیبانی آن با توكل به خدا سعی می نماید : الف) الزاماً ماموریت را درك و با آگاهی و هوشیاری آن را انجام دهد و دستورات را دقیقاً اجرا نماید . ب) فرمانده یا مسئول رده بالاتر همجوار را از آخرین وضعیت ، بدون فوت وقت مطلع نمایند . ج) دشمن را نابود نماید . د) به افراد مجروح خودی كمك نماید مشروط بر اینكه به ماموریت اصلی صدمه وارد نشود . ه) در حمله برای رسیدن به هدف و دفاع برای حفظ محل یا پاسگاهی كه به او واگذار گردیده با تمام امكانات در دسترس و تا پای ایثار جان تلاش بنماید جنگ افزار و ساز و برگی كه به وی سپرده شده است به صورت آماده به كار نگه داری نماید . و) جنك افزار اجتماعی را كه خدمه آن به نحوی از كار افتاده راسا و یا به كمك دیگران به كار اندازد . ز) تمام قدرت و امكانات خود را به كار برد تا اسیر دشمن نشود .

ماده ۶۹- هیچ یك از پرسنل نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران نباید : الف : جنگ افزار و تجهیزات خود و یگان مربوطه را كه هنوز قابل استفاده بوده و یا ممكن است مورد استفاده دشمن قرار گیرد رها نماید . ب: با دشمن ارتباط غیر مجاز برقرار كند . ح: عملی كه مغایر اصول حفاظتی باشد انجام دهد . د: موجب تضعیف روحیه دیگران شود . ه: خود را تسلیم دشمن نماید .

ماده ۷۰- وقتی كه در جریان رزم فرمانده یگان به عللی از محیط رزم خارج گردد و جانشین سازمانی یا از پیش تعیین شده ای نیز وجود نداشته باشد ، ارشد ترین فرد از رسته یگان ، فرماندهی را عهده دار شده و رزم را ادامه داده و رده بالاتر را از جریان واقعه مطلع نماید .

ماده ۷۱-پرسنل نیرو های مسلح و رزمندگان داوطلب كه متشكل بوده و دارای شرایط زیر باشند مشمول مقررات قرارداد ژنو خواهند بود : الف : دارای رئیس معینی باشند . ب: علامت مشخصه داشته باشند . ج: سلاح خود را به طور آشكار حمل نمایند . د: قوانین و روش جنگی را رعایت كنند .

ماده ۷۲- با كلیه اسیران و كسانی كه در جنگ زخمی شده اند و از كار می افتند باید با انسانیت رفتار نموده و از به كار گماردن اسیران جنگی در منطقه رزم و یا رجوع كار های خطرناك به آنان خودداری شود .

ماده ۷۳- مجروحین ، بیماران ، و مغروقین باید تحت مواظبت قرار گرفته و برای درمان آنان اقدام گردد .

ماده ۷۴- بنا های بیمارستان ها و محل تجمع بیماران و مجروحین نظامی ، غیر نظامی ، بنا های مذهبی ، علمی و هنری مربوط به امور خیریه و همچنین وسایل نقلیه كه به علامت ویژه جهت حمل بیماران و مجروحین مورد استفاده قرار می گیرد (مشروط بر اینكه از لحاظ نظامی مورد استفاده دشمن واقع نشود ) از تعرض مصون و محفوظ خواهد بود ، نسبت به بیماران زخمی و مغروقین دشمن نباید صدمه بدنی وارد آید یا آنها را مقتول ساخت یا افراد ملت دشمن را وارد به شركت در عملیات جنگی بر علیه كشور خود نمود . تیر اندازی به سوی سرنشینان و مسافرین هواپیماهای نظامی و یا غیر نظامی دشمن كه در خطر بوده و با چتر نجات به خارج پریده اند به استثناء افرادی كه در عملیات هوابرد شركت داشته اند مجاز نمی باشند . نباید كشتیها و هواپیماهای تجارتی بی طرف را خراب یا توقیف نمود ، مگر اینكه در قاچاق یا شكستن محاصره شركت كرده و یا مرتكب اعمالی بر خلاف مقررات بی طرف گردند .

ماده ۷۵- پرسنل مجاز نیستند : الف : دشمن را كه تسلیم شده و یا اسیر گردیده و یا با او قرار آتش بس گذارده شده است زیر آتش گرفته مجروح و یا مقتول سازند . ب: اشیاء همراه اسرا را كه ارزش عاطفی دارند تصاحب نمایند . ج: با قبول تسلیم بلا شرط از طرف دشمن ، اعلام نمایند جان تسلیم شدگان در امان نخواهد بود . د: به غارت و چپاول مبادرت كرده و بدون دستور ، بی جهت بنا ها را خراب نمایند . ه: با آزار و شكنجه از اسرا اطلاعات بیشتری غیر از درجه ، نام ، نام خانوادگی ، تاریخ تولد ، و شماره پرسنلی كسب نمایند . و : اقدام به گروگان گیری كرده ، مبادرت به مقابله و انتقام نموده و یا تنبیهات دسته جمعی در آن اجرا نمایند . ز: اشخاص را بدون محاكمه در دادگاه های قانونی ، مجازات نمایند مگر در مورد تخلفات انضباطی . ح: نماینده دشمن را كه با پرچم سفید به منظور مذاكره می آید مورد حمله و آزار و اذیت قرار یا او را زندانی نمایند . ط: بدون علت از پرچم سفید یا پرچم ملی یا علایم مشخصه موسسات بین المللی استفاده نمایند . ی: غیر نظامیان را برای جرم هایی كه شخصاً مرتكب نشده اند مجازات نمایند .

ماده ۷۶-ادای احترامات نظامی در نیرو های مسلح موجب صمیمیت و افزایش همبستگی و تحكیم مبانی انضباط می گردد و رعایت آن از طرف پرسنل نیرو های مسلح ضروری است . فرماندهان ، روسا و مدیران و پرسنل ارشد باید اجرای آن را دقیقاً از پرسنل نظامی بخواهند .

ماده ۷۷- احترامات نظامی به طور كلی بر دو نوع است كه طرز انجام آنها در آیین نامه مربوط ذكر شده است . الف : احترامات انفرادی ب: احترامات دسته جمعی

ماده ۷۸- كلیه پرسنل ملبس به لباس نظامی موظفند در هر موقع و هر مكان چه محل خدمت و چه غیر از آن (به استثنای مواردی كه در این آیین نامه ذكر می شود ) انفراداً نسبت به پرسنل ارشد احترام نمایند .

ماده ۷۹- رفتار ، گفتار و مكاتبات پرسنل با یكدیگر صرفنظر از مقام و درجه یا رتبه باید مودبانه باشد .

ماده ۸۰- موقعیكه فرمانده یا رئیس به محل حضور یا تجمع افراد ابواب جمعی خود رسد ارشد افراد نظامی حاضر باید عده را خبر دار كرده و برای عرض گزارش او استقبال نمایند و پس از معرفی خود وضع و تعداد نفرات عده و برنامه كار را گزارش داده و در صورت لزوم دستور او را دریافت دارد . تبصره : هنگامیكه از رده های بالا فرمانده واحد ، كسی در داخل و یا محوطه نزدیك آن قرار داشته باشد ب واحد فرمان خبر دار نمی شود و لیكن آمار واحد و برنامه كار و گزارش موارد ضروری به فرمانده ارائه می گردد .

ماده ۸۱- پرسنل برای خطاب به مقامات و درجات مختلف عناوین زیر را به كار می برند : الف : نسبت به مقام معظم فرماندهی كل قوا : (مقام معظم ) ب: نسبت به روسای قوای سه گانه : (مقام محترم ) ج: نسبت به وزرا (جناب ) د: نسبت به درجات سرتیپ دومی – سرتیپی – سرلشگری – سپهبدی و ارتشبدی در ارتش – ژاندارمری – شهربانی (تیمسار ) ه: نسبت به درجات همطراز مذكور در بند (د) بالا در سپاه و كمیته و بسیج : (سردار ) و : نسبت به درجات ستوان سومی تا سرهنگی داخل در نیرو های مسلح : (جناب ) ز: نسبت به سایر نظامیان بر حسب مورد در آجا ،ژاجا ، شاجا (سركار ) و در سپاه پاسداران و كمیته انقلاب اسلامی (پاسدار ) و در بسیج (بسیجی ). ح: نسبت به كارمندان در نیرو های مسلح ،كارمندان مرد تا رتبه ۱۶ داخل (آقا ) و از رتبه ۱۷ به بالا (جناب ) و كارمندان زن (سركار خانم ).

ماده ۸۲- هرگاه یك نفر نظامی به منظور دریافت دستورات و یا جهت دادن گزارش شفاهی ، نزد مقام بالاتر حضور یابد به ترتیب زیر باید ادای احترام نمایند : الف : نسبت به مقام بالا پس از ادای احترام دست را پایین انداخته و به حال خبر دار می ایستد چنانچه حامل نامه باید نامه را با دست چپ تقدیم می دارد. ب: هنگام ترك حضور مافوق با ادای احترام عقب گرد كرده و مراجعت می نماید . تبصره ۱- در صورتیكه بالا دست در محل سرپوشیده باشد زیر دست باید قبل از ورود به محل مزبور كلاه خود را برداشته و به جالباسی كه در خارج از محل مذكور می باشد قرار دهد و پس از ورود به محل با حال خبر دار اداء احترام نماید . تبصره ۲- چنانچه به عللی مجبور باشد با كلاه به محل سرپوشیده داخل شود ، پس از ادای احترام كلاه خود را با دست راست از سر برداشته و به نحوی در دست چپ قرار دهد كه داخل كلاه به طرف بدن و نقاب آن رو به جلو باشد .

ماده ۸۳- دانشجویانی كه در پایان دوره تحصیلی به درجه ستوانی نائل می گردند فقط به درجات ستوانی و به بالا ، ادای احترام می نمایند ، دانش آموزان آموزشگاه های نظامی اعم از كادر ثابت و وظیفه در مدت تحصیل ، كه لباس دانش آموزی در بر دارند به نظامیانی كه درجات گروهبانی یا رزم آوری و به بالا ، دارند ادای احترام خواهند نمود . تبصره ۱- ترتیب ارشدیت محصلین مراكز فرهنگی و آموزشی نیرو های مسلح عبارت است از : دانشجویان دوره دوم دانشكده علوم نظامی / انتظامی ، دانشجویان دوره اول علوم نظامی / انتظامی ، دانش آموزان آموزشگاه های نظامی / انتظامی . تبصره ۲- دانشجویان و دانش آموزان دوره های پایین تر با رعایت ارشدیت مقرر در تبصره ۱ بالا بایستی به دانشجویان و دانش آموزان دوره بالاتر احترام بگذارند . تبصره ۳- دانشجویان و دانش آموزان همكلاس باید به ارشد خود كه دارای درجات گروهبانی یا رزم آوری افتخاری دانشجویی و دانش آموزی می باشند ادای احترام نمایند . تبصره ۴- ادای احترام دانشجویان و دانش آموزان نسبت به معلمان (اساتید ، دبیران و مربیان ) خود از هر درجه یا رتبه ای كه باشند تا پایان دوره آموزشی الزامی می باشد .

ماده ۸۴- در مواقع ادای احترامات دسته جمعی در حال خبر دار پرسنل در پاسخ سلام مقامات و فرماندهان ، روسا و مدیران كه در بدو ورود به جمع پرسنل اداء می شود بایستی حسب مورد به نحو زیر پاسخ دهند : الف : پاسخ سلام یا درود : (۱) – نسبت به مقام معظم فرماندهی كل قوا : الله اكبر پاینده رهبر : (۲) – نسبت به روسای قوای سه گانه و دیگر مقامات ، فرماندهان ، روسا و مدیران پس از ذكر سلام یا درود (حسب مورد ) عناوین مذكور در ماده ۸۱ همین آیین نامه بیان خواهد شد . ب: پاسخ تشویق مقامات و فرماندهان كه در مراسم به صورت (خیلی خوب ) بیان می شود حسب مورد به شرح زیر است : (۱)- نسبت به مقام معظم فرماندهی كل قوا (الله اكبر پاینده رهبر ) (۲)- نسبت به روسای قوای سه گانه (الله اكبر پاینده رهبر ) (۳)- نسبت به وزرا ء (الله اكبر پاینده رهبر ) (۴)- نسب به فرماندهان ، روسا و مدیران در نیرو های مسلح حسب مورد ز سرتیپ ۲ داخل به بالا ( درود تیمسار ، سردار ) و از ستوان سوم تا سرهنگ داخل ( درود جناب )و سایر درجات (درود سركار ف پاسدار ، بسیجی )

ماده ۸۵- در اماكن عمومی ، اتوبوس ها و واگن های قطار و هواپیماها به محض ورود یك نفر بالا دست رفتار زیر دست به شرح زیر خواهد بود : الف – در صورتیكه هر دو نفر (بالا دست و زیر دست ) با لباس نظامی باشند زیر دست باید از جای خود برخواسته و ادای احترام نماید . ب- چنانچه هر دو یا یكی از آنان لباس غیر نظامی در بر داشته باشند ادای احترام و تعارف ها مطلوب و طبق نزاكت است ولی اجباری نمی باشد .

ماده ۸۶- استعمال دخانیات در حضور مافوق (در هنگام خدمت ) ممنوع است .

ماده ۸۷- ادای احترام انفرادی(با جنگ افزار ، بدون جنگ افزار )از طرف پرسنل نسبت به مافوق برابر آخرین آیین نامه مصوب مشق صف جمع انجام می گردد .

ماده ۸۸- در موارد زیر برابر آخرین آیین نامه مصوب تشریفات ف ادای احترامات نظامی با پرچم به عمل می آید . الف : محضر مقامات (۱) – محضر مقام معظم رهبری و فرماندهی كل قوا . (۲) – مقام محترم ریاست جمهوری . (۳) –سران كشور های دیگر كه در داخل كشور ایران مهمان رسمی هستند . ب: عبور پرچم ها : پرچم ستاد فرماندهی كل قوا ، پرچم ارتش جمهوری ایران ، پرچم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، پرچم نیروی انتظامی و پرچم یگانی كه به طور افراشته حمل می شود . ج: پیكر مطهر شهدا

ماده ۸۹- در مواردیكه پرسنل جمعی به چند بالا دست در یك زمان برخورد نمایند به ارشد آنها احترام خواهند نمود ولی پاسخ از طرف همه آنان در یك زمان داده می شود .

ماده ۹۰- چنانچه بالا دستی ، پرسنل جمعی خود را در محوطه یا میدان آموزش احضار نماید ، پرسنل مزبور می بایستی با قدم دو نزدیك شده در دو قدمی بالا دست در حین چسباندن پا ادای احترام نماید ، بالا دست موظف است فوراً پاسخ احترام پرسنل جمعی را بدهد ، پس از پاسخ سلام ، زیر دست ، دست خود را پایین می آورد و پس از آن تا پایان مكالمه به حال خبر دار خواهد ایستاد و در خاتمه زیر دست بلافاصله به حال احترام درآمده ، متناسب با سمتی كه حركت خواهد نمود به راست راست ، به چپ چپ و یا عقب گرد می نماید .

ماده ۹۱- كلیه نظامیان در حین رانندگی خودرو از ادای احترام نظامی معافند .

ماده ۹۲- ادای احترام از طرف نگهبان مسلح به ترتیب زیر به عمل می آید : الف : نگهبان درب جبهه هر پادگان ، سرباز خانه یا سازمان نظامی نسبت به كلیه پرسنل ارشد خود به حالت خبر دار ، ادای احترام نموده و برای فرمانده پادگان یا رئیس سازمان و جانشین و معاونین آنان و رده های بالاتر پیش فشنگ می نماید . سایر نگهبانان نیز به حالت خبر دار و با سر ادای احترام می نمایند . ج: نگهبان زندان و بدرقه كنندگان زندانیان از ادای احترامات نظامی معافند . د: ادای احترام در روز ناو ها و ناوچه ها برابر آیین نامه مربوط به نیروی دریایی خواهند بود . ه: ادای احترامات موتور سواران و سایر سواركاران برابر آیین نامه مربوطه خواهد بود .

ماده ۹۳-برای مقام معظم رهبری و فرماندهی كل قوا ، مقام محترم ریاست جمهوری ، رئیس ستاد فرماندهی كل قوا ، فرمانده كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، رئیس ستاد مشترك ارتش جمهوری اسلامی ایران ،رئیس ستاد كل سپاه ، فرماندهان نیرو های ارتش و سپاه و نیروی انتظامی ، وزیر دفاع و سایر مقامات منصوب در محل ای ارتشبدی و روسای كشور ها و سران ارتش ها كه میهمان رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران باشند و پیكر مطهر شهدا در تمام موارد در سازمان های نظامی و انتظامی و همچنین در مكان های غیر نظامی و انتظامی چنانچه نظامیان به حالت صورت بندی آماده ادای احترام باشند برابر آیین نامه تشریفات ، احترام دسته جمعی به عمل می آید ..

ماده ۹۴- احترام دسته جمعی از طلوع تا غروب آفتاب هنگامی به عمل می آید كه تعداد حاضرین ۴ نفر و بیشتر باشد .

ماده ۹۵- همه پرسنل جمعی برای فرماندهان و روسا و مدیران مربوط خود برابر مقررات این آیین نامه ادای احترام دسته جمعی می نمایند .

ماده ۹۶- ادای احترام دسته جمعی در یگان های نیرو های مسلح : الف : هنگام تشریف فرمایی مقام معظم رهبری و فرماندهی كل قوا ، ورود مقام محترم ریاست جمهوری ، رئیس ستاد فرماندهی كل قوا ، فرمانده كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، رئیس ستاد مشترك ارتش جمهوری اسلامی ایران ، رئیس ستاد كل سپاه ، فرماندهان نیرو های ارتش ، سپاه و نیروی انتظامی ، وزیر دفاع و سایر مقامات منصوب در محل های ارتشبدی و سپهبدی و روسای كشور ها و سران ارتش ها كه میهمان رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران باشند و پیكر مطهر شهدا در تمام موارد در سازمان های نظامی و انتظامی كه به فرمان ارشد نظامیان حاضر نسبت به آنها احترام دسته جمعی به عمل می آید . ب: هنگام ورود فرماندهان ، مدیران و روسا به مكان های نظامی و انتظامی چنانچه حاضرین به حال تفرقه باشند ارشد نظامیان حاضر با فرمان ایست خبردار ادای احترام یم نماید و اگر ارشد متوجه ورود نباشد اولین نفری كه متوجه می شود با صدای بلند فرمان ایست ، سمت به ... داده سپس ارشد حاضرین ، خبردار می نماید . تبصره : چنانچه در موقع ورود فرمانده به قسمت مربوطه ، رده یا درجه بالاتر حضور داشته باشند برای وی ادای احترام دسته جمعی نمی گردد . ج: هنگام ورود فرماندهان ، مدیران و روسا به مكان های نظامی و انتظامی چنانچه برای احترام آن مقام ، یگان با صورت بندی و مسلح به تفنگ آماده باشد برابر مقررات آیین نامه مشق صف جمع فرمانده یگان مزبور با فرمان خبر دار و پیش فنگ برای آن مقام ادای احترام دسته جمعی خواهند نمود و در سایر موارد چنانچه افراد مسلح به تفنگ به تفنگ حاضر شده باشند ادای احترام دسته جمعی فقط با فرمان خبر دار انجام خواهد شد و سایر حاضرین كه برابر مقررات این روش باید به وارد شونده ادای احترام نمایند با همان فرمان ادای احترام خواهند نمود .

ماده ۹۷- ادای احترامات دسته جمعی در مكان های غیر نظامی و انتظامی : فقط در مواردیكه نظامیان با صورت بندی آماده بانشد با رعایت بند ب ماده ۹۶ ادای احترامات دسته جمعی نسبت به فرماندهان ، روسا یا مدیران و همچنین سایر نظامیانی كه در رده بالاتر از ارشد نظامیان حاضر باشند به عمل می آید .

ماده ۹۸ – در موارد و مكان های زیر احترام دسته جمعی به عمل نمی آید . الف : هنگام تلاوت قرآن مجید در كلیه تجمعات . ب: در حین اجرای مراسم صبحگاه و شامگاه . ج : سخنرانی ها و سمینار ها (در جریان اجرای برنامه ) د: شورا ها و كمیسیون ها (هنگامی كه بحث شروع شده باشد ) ه : در مساجد و اماكن مذهبی و : در گلزار شهدا و قبرستان . ز: كلاس های درس و كارگاه های آموزشی و میادین ورزشی (در حین اجرای برنامه ) باستثنای بازدیدهای رسمی. ح : مكان ها غیر نظامی چنانچه نظامیان در بین غیر نظامیان متفرق باشند . ط : بیمارستان ها و درمانگاه ها ی : میدان های تیر در حین اجرای تیر اندازی ك : دفاتر ( مگر در بازدید فرماندهان ، روسا و مدیران و بازرسیها ) ل: زائر سرا ،اردوگاه تفریحی و باشگاه ها (هنگام پذیرایی از مهمانان ، م همچنین پرسنل ف مواقعی كه با خانواده خود در آن محل حضور دارند ) م: در كارگاه های فنی و حین انجام بازدید فنی . تبصره : در موارد مربوط به بند های د- ح – ك – م ، به محض ورود یا خروج مقامی كه در سایر موارد بایستی برای او احترام دسته جمعی بعمل آید كلیه حاضرین بدون خبر دار به حال احترام از جای برخاسته و ادای احترام انفرادی می نماید .

ماده ۹۹-پرسنل نیروهای مسلح هنگام استفاده از لباس سازمانی موظفند لباس مصوب را در برنمایند و هیچگونه تغییری در شكل و علائم ظاهری آن ندهند .

ماده ۱۰۰- نصب علایم و نشان ها برابر مقررات مربوط خواهند بود .

ماده ۱۰۱- استفاده از علائم و نشان های كشور های خارجی ممنوع است فقط در مسافرت های رسمی به خارج از كشور و همچنین در مهمان های رسمی كه خارجیان در آن شركت داشته باشند ، مجازند .

ماده ۱۰۲- پرسنل نیروی های مسلح باید حداكثر دقت را در مرتب نمودن لباس و وضع ظاهر خود به عمل آورده و از پوشیدن لباس نامرتب و ارتكاب اعمالی كه به شخصیت فرد و شان سازمان در برابر دیگران لمه وارد می سازد خودداری نمایند .

ماده ۱۰۳- موی سر نظامیان به ویژه اطراف سر و پشت گردن باید همیشه كوتاه باشد .

ماده ۱۰۴- پرسنل نیروهای مسلح باید همیشه كارت شناسایی خود را همراه داشته تا در مواقع لزوم ارائه نمایند .

ماده ۱۰۵- حضور پرسنل نیروهای مسلح در محلهایی كه مغایر شئون سربازی باشد ممنوع است .

ماده ۱۰۶- هرگونه ارتباط با اتباع بیگانه یا تردد به اماكن مربوط به بیگانگان برای پرسنل نیروی مسلح ممنوع بوده مگر بر اساس ماموریت و با كسب مجوز از حفاظت اطلاعات یگان مربوطه باشد . تبصره :در برخورد ها و ارتباطات غیر مترقبه پرسنل مكلفند بلافاصله مراتب را به حفاظت اطلاعات گزارش نمایند .

ماده ۱۰۷- ورود پرسنل نیرو های مسلح با لباس نظامی به اماكن غیر نظامی ، اماكن عمومی ، مانند كافه تریاها ، رستوران ها و سینماها و دیگر محل های نامناسب ( جزء در موارد اجبار از قبیل مسافرت ها و ماموریت های رزمی ) ممنوع است لیكن افراد وظیفه كه مجاز به استفاده از لباس غیر نظامی نمی باشند نمی توانند با لباس نظامی در اماكن عمومی مجاز وارد شوند .

ماده ۱۰۸- تشریفات رسمی استقبال و بدرقه كه توسط پاسدار تشریفات انجام می شود تابع مقررات مذكور در آیین نامه تشریفات است .

ماده ۱۰۹- اقدامات انضباطی باید یكنواخت ، مداوم و پیگیر بوده و برای تشویق افرادیكه وظیفه خود را به نحو احسن اجراء نموده و یا خدمت فوق العاده انجام می دهد ، و مواخذه و تنبیه متخلفین با توجه به مقررات این آیین نامه به مرحله اجراء گذرانده شود .

ماده ۱۱۰- انجام هر عمل یا ترك فعلی كه بر خلاف مقررات و دستورات و نظم و ترتیب و شئون جامعه نیرو های مسلح باشد تخلف نامیده شده و تخلفاتی كه تنبیه آن در اختیار فرماندهان ، روسا ، و مدیران گذاشته شده است تخلفات انضباطی نامیده می شود .

ماده۱۱۱- هدف از تنبیه ، اصلاح فرد متخلف ، تنبه و آگاهی دیگران می باشد و تنبیه نباید جنبه انتقامی داشته باشد .

ماده ۱۱۲- چون قدردانی از خدمات فوق العاده و اعمال برجسته افراد خدمتگذار و همچنین تنبیه عناصر خطا كار از عوامل موثر فرماندهی و مدیریت است ، لذا فرماندهان ، روسا و مدیران باید در تشویق و تنبیه پرسنل تحت امر ، اصول زیر را كاملاً مورد توجه قرار دهند : الف : هر فرمانده در هنگام تنبیه یا تشویق زیر دستان خود ، علاوه بر ساماندهی ،باید نقش یك نفر قاضی را ایفا نماید . یعنی مانند بازپرس تمام دلایلی كه بر له یا علیه زیر دست است سنجیده ، سپس عمل ارتكابی را با نوع و میزان تنبیه یا تشویق تطبیق داده مثل یك قاضی در حدود اختیارات خود ، دستور صادر نماید . ب: در تعیین تنبیه یا تشویق باید سوابق خدمتی و روحیه زیر دستان و اوضاع و احوال ، علل ارتكاب اعمال و میزان آگاهی متخلف از مقررات خدمتی و آثار ناشی از عدم اجرای آنها مورد توجه قرار گیرد . ج: قبل از تعیین تنبیه یا تشویق ، فرمانده رئیس یا مدیر باید تامل و تعمق كافی نموده و پس از اینكه اجرای آنرا ضروری تشخیص داد با قاطعیت و سریعاً آنرا اجرا نماید ، تا زیر دستان تصور ننمایند فرمانده ، رئیس یا مدیر در تعیین تشویق یا تنبیه دچار تردید یا دو دلی است . د: تشویق یا تنبیه باید مبتنی بر مصالح خدمتی بوده و خالی از هر نوع حب و بغض باشد . ه : تشویق فقط در ازاء خدمات فوق العاده ، اعمال برجسته و حسن انجام وظیفه پرسنل تحت امر به عمل می آید و انجام خدمت عادی نباید موجب تشویق یا امتیازی گردد . و : تشویقات و تنبیهات انضباطی باید به منظور بهبود خدمت و انضباط عمومی بوده و طوری انجام گردد كه زیر دستان به بیطرفی و عدالت فرماندهان و روسا و مدیران معتقد گردند . ز: تاخیر در اجرای تنبیه یا تشویق موجب تقلیل اثرات آن می گردد . ح : هرگاه فرمانده را ، در مقابل زیر دستانش تنبیه یا سرزنش نمایند ، موجب سلب اعتماد زیر دستانش خواهد شد . تنبیه و سرزنش فرمانده در مقابل زیر دستان ، فقط در صورتی مجاز است كه خطای متخلف مستوجب تنبیه فوری بوده یا برای تبنیه دیگران ضروری تشخیص داده شود . ط: فرماندهان ، مدیران و روسا موظفند علل بی انضباطی و ناراحتی های مرئوسین خود را جستجو نموده و در رفع آن اقدام نمایند . س: برای تخلف یا تقصیری كه تشخیص كه تشخیص متخلف یا متخلفین مقدور نیست ، نباید عده ای را دسته جمعی تنبیه كرد ، زیرا نسبت به افراد با انضباط ، بی عدالتی شده و آنان را از خدمت دلسرد كرده و اعتماد آنان را نسبت به فرماندهان و مدیران و روسا سلب می نماید . ك: پرسنلی كه از قسمتی به قسمت دیگر مامور می شوند برای خدمات برجسته و یا تخلفاتی كه مرتبط با ماموریت انجام می دهند ، مستقیماً از طرف فرماندهان ، روسا و مدیران محل ماموریت ، برحسب مورد تشویق یا تنبیه می شوند و در سایر موارد ، اجرای تشویقات و تنبیهات ، مربوط به فرماندهان روسا و مدیران سازمان اصلی آنان خواهد بود . تبصره : در كلیه موارد ، اعمالی كه منجر به تشویق یا تنبیه پرسنل می گردد فرماندهان ، روسا و مدیران بایستی علت تنبیه و تشویق را به پرسنل تفهیم نموده و در اسرع وقت آنرا به مورد اجرا گذارند .

ماده ۱۱۳- موارد مذكور در جداول شماره ۲ و ۳ (نوع خدمات برجسته و حداكثر تشویقات ) به شرح زیر ، خدمات برجسته محسوب شده و پرسنلی كه خدمات مزبور را انجام می دهند تشویقات متناسب ، به شرح جداول مزبور درباره آنان به مورد اجرا گذاشته می شود : الف : حضور مستمر در محل خدمت یا ماموریت و انجام وظایف و ماموریت ها به نحو احسن و انجام خدمت موثر خارج از وقت مقرر . ب: انجام اقدامات مفید و موثر در امر توسعه آموزش های نظامی ، عقیدتی و پرورش جسمانی پرسنل . ج : صرفه جویی و به كار بردن ابتكار و دقت فوق العاده در مصرف اقلام و وسایل و تجهیزات به ویژه تجهیزات حساس و كمیاب و گران قیمت . د : اقدامات موثر در حفظ و نگه داری اموال و اسناد نظامی و دولتی . ه : سرعت و دقت فوق العاده در اجرای دستورات سلسله مراتب و رعایت اصول مدیریت و روش رهبری عده ها . و : به كار بردن ابتكار لازم در برقراری سیستم های موثر حفاظتی ، حفظ و آماده به كار نگه داشتن و تعمیر و بازسازی سلاح ، تجهیزات ، ارتقاء روحیه پرسنل به نحو احسن . ز: بالا بردن چشمگیر روحیه پرسنل و توان رزمی یگان ، با اعمال مدیریت فوق العاده و رفتار شایسته و اجرای مانور های موفق مبتنی بر تهدیدات واقعی . ح : انجام اقدامات ستادی موثر و فوق العاده جهت كسب موفقیت در ماموریت و عملیات (تهیه طرح ها و دستورات )رعایت به موقع اصول تاكتیك و دستورات رزمی و غیر رزمی و در جهت نیل به پیروزی خودی و شكست دشمن . ی: نوآوری در راستای خود كفایی ، تقویت بنیه دفاعی و استحكامات و خطوط پدافندی . ك : كسب اخبار و اطلاعات مفید از دشمن و انجام اقدامات موثر در جلوگیری از پخش شایعات زیان بخش . ل: نمونه و سرمشق بودن برای زیر دستان با ایثار ، از خود گذشتگی و اقدامات متهورانه در ماموریت و میدان نبرد . م : مقاومت در هنگام اسارت و تلاش برای فرار از اسارت دشمن و رهایی از گروگان گیری و كمك به همرزمان در این زمینه ، تلاش فوق العاده برای نجات جان افراد همرزم و هم میهنان . ن : اجرای موفقیت آمیز ماموریت های پدافندی و تلاش چشمگیر در حفظ مواضع و مناطق استحفاظی در مقابل دشمن ، به اسارت درآوردن نفرات دشمن . ص: اجرای موفقیت آمیز ماموریت های آفندی و ابراز رشادت و جسارت فوق العاده در اشغال اهداف مورد نظر و به دست آوردن غنائم جنگی از دشمن . ض: شركت داوطلبانه در عملیات مخاطره آمیزه و ابراز شجاعت فوق العاده و ایثار در انجام ماموریت های عملیاتی و مقابله با اشرار ، قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضد انقلاب .

ماده ۱۱۴- پرسنل نیرو های مسلح به مقتضای حسن انجام وظیفه ، ابراز رشادت ، لیاقت ، ایثار و فداكاری ، ابتكار و خلاقیت و انجام خدمات فوق العاده ، حسب مورد به صورت فردی یا جمعی به شرح زیر مورد تشویق قرار می گیرند : الف : تشویق شفاهی . ب: تشویق كتبی . ج : تشویق در دستور قسمتی د : تشویق در دستور نیرو یا سازمان ه : تشویق در فرمان و : مرخصی تشویقی حداكثر به مدت ۳۰ روز در سال ز: پاداش و جوائز ح : اعطای نشان ط: رفع اثرات مترتبه تنبیهات ی: ارشدیت تبصره : اعطاء درجه تشویقی از طریق ارشدیت به میزانی كه منجر به نیل به درجه بالاتر گردد انجام می شود .

ماده ۱۱۵- نحوه اجرای تشویق : الف : تشویق شفاهی در مقابل عده یا به طور انفرادی به عمل می آید و تشویق كتبی به شكل نامه به تشویق شونده ابلاغ و برای انعكاس در پرونده خدمتی او به مراجع مربوطه ارسال می گردد . ب: برای تشویق در دستور قسمتی ، فرمانده ، رئیس یا مدیر مربوطه مشخصات تشویق شونده را با ذكر علل تشویق به فرمانده ، مدیر یا رئیس قسمتی كه دستور در اختیار اوست گزارش می نماید و مقام مزبور با توجه به مصالح خدمتی و مقتضیات ، اجازه درج مراتب را در دستور قسمتی باید به اطلاع كلیه پرسنل آن قسمت برسد .

ماده ۱۱۶- موارد زیر تخلف محسوب شده و درباره مرتكبین آنها ، تنبیهات انضباطی برابر جداول نوع تخلفات اعمال می گردد (جداول شماره ۴ و ۵ ): الف : عدم آراستگی ، نامناسب بودن وضع ظاهری و عدم توجه به نظافت شخصی . ب: عدم رعایت ادب ، عدم رعایت سلسله مراتب و احترامات نظامی و اداری . ج: بد رفتاری نسبت به پرسنل جمعی . د : بی توجهی به آموزش : فرماندهان و مسئولین نسبت به آموزش و دانشجویان و دانش آموزان نسبت به فراگیری آموزش . ه: بی توجهی و عدم رعایت زمان حضور در محل خدمت یا ماموریت و غیبتی كه منجر به فرار نشود . و : تظاهر به بیماری و عدم سلامت (تمارض ) در صورتیكه به تایید پزشك نظامی برسد . ز: عدم احساس مسئولیت و بی تفاوتی در خدمت ، عدم رعایت قوانین و مقررات آیین نامه ها ، بخش نامه ها ، دستور العمل ها و سایر دستورات . ح : سستی و سهل انگاری در انجام وظیفه و اجرای دستورات در زمینه های عملیاتی ، اداری و تداركاتی . ط: تاخیر غیر موجه و عدم دقت در ارائه گزارشات و حقایقی كه در انجام ماموریت یگان موثر است و اظهارات و گزارشات خلاف واقع و كتمان حقیقت . ی: سستی و سهل انگاری در مقابله با تبلیغات و عملیات روانی دشمن . ك : پخش شایعات در جهت تخریب روحیه پرسنل خودی . ل: سستی و سهل انگاری در امور نگهبانی ،پاسداری ،دیده بانی ، دیده وری در مناطق رزمی ، غیر رزمی و حیاتی كشور . م : قصور ، تقصیر در حفظ و نگه داری جنگ افزار ، تجهیزات ، مهمات و هرگونه اموال و اسرار و اسناد نظامی و دولتی و تسلیم مدارك و اسناد به افرادی كه حق دریافت آن را ندارند . ن : ارتكاب اعمال و رفتار بر خلاف شئون نظامی كه به موجب مقررات تعیین و ابلاغ می گردد و تظاهر به خلاف شرع مبین اسلام . ص: قصور و تقصیر و سهل انگاری در به كار گیری توان و امكانات دفاعی جهت انجام ماموریت در مقابل دشمن . قصور در جلوگیری از فرار و از هم پاشیدگی پرسنل جمعی و همچنین جمع آوری پرسنل پراكنده به هنگام رزم . ض: قصور و تقصیر و سهل انگاری در حفظ مواضع و مناطق استحفاظی در مقابل دشمن و اشرار ، قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضد انقلاب .

ماده ۱۱۷- تنبیهاتی كه به علت تخلفات پرسنل اعمال می شود به شرح زیر است : الف : توبیخ شفاهی ب: توبیخ كتبی ج : توبیخ در دستور قسمتی د : توبیخ در دستور نیرو یا سازمان ه: توبیخ در فرمان و : خدمت شبانه روزی در قسمت ، حداكثر تا ۳۰ روز ز: بازداشت غیر قابل تمدید در بازداشتگاه ، حداكثر تا ۳۰ روز ح : كسر از حقوق حداكثر به میزان یك پنجم و حداكثر به مدت ۴ ماه . ط: انتظار خدمت حداكثر تا ۶ ماه ی: بدون كاری حداكثر تا ۳ماه ك : محرومیت از ترفیع به مدت محدود و حداكثر دو سال در زمان صلح و چهر سال در زمان جنگ ل: تنزیل درجه یا رتبه برای مدت محدود یا دایم . م : معافیت از خدمت ن : اخراج از خدمت تبصره : اعمال تنبیهات مذكور در بند های (ز) و (ح) این ماده منوط به تفویض اختیار از سوی مقام معظم فرماندهی كل قوا (مقام رهبری ) به فرماندهان می باشد كه با تصویب این آیین نامه از طرف معظم له به منزله تفویض اختیار مندرج در تبصره ۱ ماده ۱۰۳ قانون ارتش و مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی با توجه به جداول حدود اختیارات به فرماندهان ، روسا و مدیران خواهد بود .

ماده ۱۱۸- فرماندهان ، روسا و مدیران می توانند در حدود اختیارات ، تنبیهات انضباطی مندرج در این آیین نامه را كه اجرای آن مستلزم انجام تشریفات نیست ، نسبت به پرسنل متخلف در یگان یا قسمت تابعه خود مستقیماً به مرحله اجرا گذارند ولی اگر متخلف جزو یگان یا قسمت دیگر باشد ، باید تنبیه او را با ذكر علت از فرمانده ، رئیس یا مدیر یگان متبوع فرد متخلف درخواست نماید . تبصره : هر گاه پرسنل به هر علت دیگری از قسمت خود به دور باشد و مرتكب تخلفی گردد ، فرمانده ای كه در حوزه مسئولیت او تخلف ،ارتكاب یافته در صورت محرز بودن تخلف ، می تواند به علت بعد مسافت از قسمت سازمانی متخلف ، كه اجرای مقررات موجب تاخیر در تنبیه متخلف می گردد ، با رعایت حدود اختیارات بر طبق مقررات نسبت به تنبیه متخلف اقدام و نتیجه را به قسمت وی اعلام نماید .

ماده ۱۱۹- به محض اینكه دستور تنبیهی صادر می شود ، مقامی كه تنبیه را مقرر داشته است باید بدون تاخیر مراتب را به متخلف ابلاغ نماید . تبصره : در مواردی كه متخلف عهده دار نگهبانی یا پاسداری باشد ممكن است تنبیه او به بعد از خاتمه نگهبانی و یا پاسداری موكول گردد .

ماده ۱۲۰- تنبیهات پرسنل باید در سوابق خدمتی آنان منعكس گردد .

ماده ۱۲۱- هرگاه فرماندهان ، روسا و مدیران متوجه گردند اختیارات او از لحاظ اجرای تنبیهات به اندازه ای نیست كه بتوانند تنبیه مناسبی نسبت به متخلف اعمال كند در حدود اختیارات ،متخلف را تنبیه نموده و نسبت به تنبیه بیشتر از اختیارات خود ، از مقام بالاتر تقاضا می نماید .

ماده ۱۲۲- فرماندهان ، روسا و مدیران قسمت های مستقل ( مانند گردان و تیپ ) می توانند از اختیارات مقام یك رده بالاتر استفاده نمایند .

ماده ۱۲۳- پرسنلی كه از قسمتی به قسمت دیگر مامور می شوند برای تخلفاتی كه مربوط به انجام ماموریت آنان می باشد ، مستقیماً از طرف فرماندهان ، روسا و مدیران محل ماموریت تنبیه می شوند و در سایر موارد ، اجرای تنبیه مربوط به فرمانده ،مدیر یا رئیس اصلی آنان خواهد بود . تبصره : در مورد ماموری به سازمان های كشوری ، اعمال تنبیه انضباطی موكول به اعلام تخلف از طرف سازمان كشوری به قسمت اصلی پرسنل متخلف بود و دستور تنبیه از طرف فرمانده مربوطه صادر می گردد .

ماده ۱۲۴- پرسنلی كه در بیمارستانهای نیروهای مسلح تحت معالجه باشد هرگاه مرتكب تخلفی شود كه مستلزم تنبیه انضباطی باشد ، مدیر بیمارستان چگونگی تخلف را به فرمانده ، رئیس یا مدیر مربوطه اطلاع داده و تقاضای تنبیه خاطی را نماید . اجرای تنبیه مقرره پس از بهبودی و رفع نقاهت خواهد بود .

ماده ۱۲۵- پرسنلی كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می شوند ، بدون خدمت بوده و تا پایان تنبیه نباید هیچ یك از وظایف مربوط به شغل خود را انجام دهند .

ماده ۱۲۶- پرسنلی كه به خدمت شبانه روزی در قسمت تنبیه می شوند ، پس از انجام خدمات محوله باید در قسمت مربوطه باقی بمانند .

ماده ۱۲۷- برای پرسنل از درجات ستوانی داخل به بالا و معادل آن كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می شوند ، نگهبان گمارده نمی شود و مجاز به استفاده از لباس نظامی خواهند بود .

ماده ۱۲۸- برای پرسنلی كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه و به مناسبت اهمیت تخلف و یا به موجب اوامر صادره باید تحت مراقبت قرار گیرند یا به دستور مقامات قضایی بازداشت و زندانی می گردند بایستی نگهبان گمارده شود . تبصره : مشمولین این ماده در تمام مدتی كه در بازداشتگاه می باشند مجاز به استفاده از لباس نظامی نمی باشند .

ماده ۱۲۹- ایام بازنشستگی پرسنل وظیفه كه در طی خدمت مقرره به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می شوند ، جزو خدمت قانونی آنان محسوب نمی گردد .

ماده ۱۳۰- هر مقامی كه تنبیهی را مقرر می دارد ، می تواند ضمن ابلاغ ، اجرای آن را تا مدت ۳ ماه به تعویق اندازد ، هرگاه در این مدت كسی كه تنبیه شده است مرتكب تخلف دیگری نشود ، اجرا و اثرات تنبیه مذكور به كلی به كلی منتفی و در صورتیكه در مهلت مزبور ، مستوجب تنبیه دیگری نشود این تنبیه با تنبیه اول توماً اجرا خواهد شد . این مهلت فقط به متخلفینی داده می شود كه دارای رفتار شایسته بوده و احتمال می رود از این فرصت استفاده نموده و خبط و خطای خود را با انجام خدمت جبران نماید . تبصره ۱- هرگاه مجموع دو تنبیه از حدود مقرر در پیوست ای این آیین نامه تجاوز نماید در این صورت تنبیه در دو نوبت و به فاصله هشت روز اجرا خواهد شد . تبصره ۲- لغو تمام یا قسمتی از تنبیه انضباطی كه مقرر شده ، از طریق مقام تنبیه كننده ابلاغ می شود .

ماده ۱۳۱- تنبیه مرئوسین به كسر حقوق ، با توجه به نكات زیر عمل می گردد : الف : كسر حقوق حداكثر به میزان یك پنجم ، حداكثر به مدت چهار ماه . ب: موقعی این تنبیه اعمال شود كه اثر آن بنا به تشخیص فرمانده ، رئیس یا مدیر از تنبیهات دیگر غیر از انتظار خدمت و بدون كاری بیشتر باشد . ج: به ازاء هر روز غیبت غیر موجه ، كسر حقوق معادل وجوه دریافتی یك روز .

ماده ۱۳۲- تنبیه كنندگان می توانند نسبت به رفتار یا تنبیهاتی كه به نا حق ، غیر قانونی درباره آنها مقرر شده ، اول به مقامی كه تنبیه را تعیین نموده شكایت نمایند ، در صورت عدم رسیدگی به یك رده بالاتر از مقامی كه تنبیه را تعیین نموده شكایت نمایند ولی این شكایت باید انفرادی به عمل آمد و از طرف اشخاص دیگر یا به طور اجتماع نباشد و رونوشت آن را به مقام تنبیه كننده ارسال دارد . تبصره : شكایت راجع به تنبیهات مانع از اجرای تنبیه مقرره نخواهد شد .

ماده ۱۳۳- شكایت راجع به تنبیهات فقط موقعی مجاز است كه ۲۴ ساعت از اجرای تنبیه گذشته باشد و در این صورت شخصی شاكی باید از مقامی كه تنبیه را مقرر داشته تقاضای ملاقات نموده و اعتراض خود را بیان نماید .

ماده ۱۳۴- مقاماتی كه تنبیه را مقرر داشته اند ، می توانند حین اجرای تنبیه انضباطی چنانچه متخلف رفتار شایسته باشد از بقیه یا قسمتی از تنبیه صرف نظر نمایند .

ماده ۱۳۵- رسیدگی به تخلفات پرسنل كه فرمانده نیروی مربوطه برای آنان پیشنهاد محرومیت از ترفیع ، تنزیل درجه یا رتبه ، معافیت از خدمت یا اخراج از خدمت می دهد و همچنین رسیدگی به شكایت پرسنل از رده های بالاتر در امور خدمتی در هیئت های مندرج در مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش و هیئت های مشابه در ستاد فرماندهی كل قوا ، سپاه و نیروی انتظامی به عمل می آید . تبصره : ذی نفع نسبت به آراء قابل اجرای هر دو هیات (هیات مندرج در مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش و هیات های مشابه در ستاد فرماندهی كل قوا ، سپاه و نیروی انتظامی ) می تواند به مراجع صالحه قضایی تظلم نماید .

ماده ۱۳۶- هر فرد از پرسنل نیرو های مسلح می تواند از اعمال و رفتار غیر قانونی فرماندهان و روسا و مدیران و سایر مقامات نسبت به خود به طور كتبی یا شفاهی با رعایت مقررات این فصل شكایت نماید .

ماده ۱۳۷- در صورتی كه شكایت كتبی باشد ، باید شاكی با ذكر مشخصات خود آنرا امضاء در غیر این صورت به آن ترتیب اثر داده خواهد شد .

ماده۱۳۸- شكایت باید از طریق سلسله مراتب به عمل آید . چنانچه موضوع شكایت مربوط به فرمانده ، رئیس یا مدیر مستقیم شاكی باشد ، ابتدا شكایت به وی ارسال و در صورت عدم رسیدگی ، شاكی می تواند مراتب را با مدارك مستند و با رعایت مقررات مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش و مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی به مبادی ذیربط ارسال دارد .

ماده ۱۳۹- رسیدگی به شكایات واصله نباید به اشخاص یا مقامی كه ، از آنها شكایت شده است احاله گردد ، شكایت از جانب شخص دیگر و شكایت دسته جمعی و همچنین شكایت از سخنی تنبیه انضباطی اعمال شده در مواردیكه در حدود اختیارات تنبیه كننده بوده است ممنوع می باشد .

ماده ۱۴۰-پرسنل نیروهای مسلح مجاز نمی باشند هنگام عهده دار بودن پاسداری ،آمادگی و نگهبانی و همچنین حین آموزش مبادرت به شكایت نمایند مگر آنكه مورد سوال قرار گیرند .

ماده ۱۴۱- در مورد شكایات واصله حداكثر تا یك ماه باید رسیدگی و پاسخ به شاكی داده شود .

ماده ۱۴۲- چنانچه از رسیدگی به شكایات معلوم شود كه موضوع شكایت بی اساس بوده و ارسال آن مبنی بر سوء نیت بوده است بر حسب مورد ، شاكی تنبیه یا تحت تعقیب قانونی قرار خواهد گرفت . چنانچه مشخص شود كه شكایت بر حق بوده فرمانده ، رئیس یا مدیر ،نباید برای شاكی ایجاد مشكل نماید .

ماده ۱۴۳- در كلیه قسمت ها از رده گروهان به بالا باید دفتر به منظور ثبت كلیه شكایات و نتیجه رسیدگی به آنها ( برابر جداول شماره ۱ پیوست ) وجود داشته باشد این دفاتر در موارد لزوم به وسیله فرماندهان ، مدیران و روسا و بازرسان مورد بررسی قرار خواهد گرفت .

ماده ۱۴۴ – هر فرد از پرسنل نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران مسئولیت دارد در صورت اطلاع از وقوع توطئه یا خرابكاری در سازمان های مسلح جمهوری اسلامی ایران ، حیف و میل وسائل نظامی و اموال دولتی . سوء استفاده از اعتبارات مالی و نظایر آن مبادرت به گزارش نموده و آنرا بدون رعایت سلسله مراتب بر حسب مورد به مقامات و سازمان های ذیربط در نیرو های مسلح منعكس نماید . تبصره – در صورتیكه گزارش درباره ارسال خبر مربوط به سوء قصد ،خرابكاری ،جاسوسی و یا امور امنیتی در بخش های نیرو های مسلح باشد از نظر اهمیت موضوع بایستی مستقیما ً سازمان حفاظت اطلاعات یگان خود را در جریان قرار دهد .

۱- منظور از مرخصی مندرج در این جدول ، مرخصی اضافه بر مرخصی استحقاقی سالیانه می باشد و در طول سال حداكثر ۳۰ روز خواهد بود . اعطای مرخصی تشویقی به حدی مجاز است كه به ماموریت یگان لطمه وارد نسازد . ۲- حداكثر پاداش ۱۵۰۰۰۰ ریال بوده كه در اختیار مقامات سرهنگی به بالا می باشد و حسب مورد مقامات مربوطه می توانند دستور پرداخت تمام یا قسمتی از آن را به پرسنل جمعی كه به نحوی ابراز لیاقت و شایستگی كرده باشند صادر نمایند . ۳- اعطای نشان ، امتیازات و جوائز تابع مقررات آیین نامه نشان و امتیازات و جوائز نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران می باشد . ۴- رفع تنبیهات پرسنل با رعایت تبصره ۲ ماده ۱۳۰ این آیین نامه خواهد بود . ۵- نحوه استفاده و برخورداری كارمندان از جداول تشویقات با در نظر گرفتن مواد (۳۴ و ۳۵ و ۳۶) آیین نامه انضباطی و تطبیق رتبه آنان با درجات نظامی انجام می پذیرد . ۶- مرخصی تشویقی محصلین نباید از حد نصاب تعیین شده در اساس نامه دوره های مراكز آموزشی تجاوز نماید . ۷- علاوه بر حدود اختیارات واگذاری در جداول تشویقات ، فرماندهان ، روسا ، و مدیران می توانند در زمان جنگ برای اعمال تشویق از اختیارات مقام یك رده بالاتر و در مناطق عملیاتی از اختیارات مقام دو رده بالاتر(حداكثر تا رده ارتشبدی ) استفاده نمایند . ۸- در زمان جنگ و در مناطق عملیاتی فرمانده نیرو / سازمان علاوه بر اختیارات واگذاری در جداول تشویقات ، پس از كسب مجوز از مقام معظم فرماندهی كل قوا می تواند تا درجه سرهنگی داخل را یك درجه ، حداكثر ( چهار سال ) ارشدیت اعطاء نماید . ۹- اعطای ارشدیت به پرسنل صرفاً به پیشنهاد فرمانده نیرو ، رئیس سازمان و با رعایت ماده ۸۴ و تبصره ذیل ماده ۱۰۲ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران و مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی می باشد . ۱۰- اختیارات مقامات گروهبانی ، استواری و كارمندان هم رتبه آنان برابر روش جاری ابلاغی فرماندهان ، روسا و مدیران مربوطه اعمال می گردد . ۱۱- تشویقات بایستی به نحوی اعمال گردد كه از اختیارات .واگذاری در جداول حدود اختیارات تجاوز نكند . . تشویق پیش از حدود اختیارات ، هر رده بایستی به مقام بالاتر پیشنهاد گردد . ۱۲- همطرازی مقاماتی كه تشویق را مقرر می دارند و پرسنلی كه درجات مختلف مورد تشویق قرار می گیرند برابر مفاد ماده ۳۴ همین آیین نامه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی رعایت خواهد شد . جدول نوع تخلفات و حداكثر تنبیهات (در زمان صلح و جنگ ) (جدول شماره ۴) ردیف نوع تخلفات توبیخ خدمت شبانه روزی بر حسب روز بازداشت بر حسب روز كسر یك پنجم حقوق حداكثر تا ۴ ماه انتظار خدمت بر حسب روز بدون كاری بر حسب روز محرومیت از ترفیع بر حسب ماه تنزیل درجه یا رتبه بر حسب ماه معافیت از خدمت اخراج از خدمت شفاهی كتبی در دستور پیشنهاد درج در فرمان ۱ عدم آراستگی ، نا مناسب بودن وضع ظاهری ، و عدم توجه به نظافت شخصی × × -- ۳ ۳ ۳ ۳ -- -- -- -- -- -- -- ۲ عدم رعایت ادب ، عدم رعایت سلسله مراتب و احترامات نظامی × × × -- ۴ ۸ ۴ ۸ -- -- -- -- -- -- -- ۳ بد رفتاری نسبت به پرسنل جمعی × × × -- ۶ ۱۰ ۶ ۱۰ -- -- -- -- -- -- -- ۴ بی توجهی نسبت به آموزش × × × × ۸ ۱۲ ۸ ۱۲ -- ۱۵ ۳۰ ۳ ۶ ۳ ۶ -- -- -- ۵ بی توجهی و عدم رعایت زمان حضور در محل یا ماموریت و غیبتی كه منجر به فرار نشود × × × × ۱۰ ۱۲ ۱۰ ۱۲ -- ۳۰ ۴۵ ۱۰ ۱۵ ۶ ۹ -- ۳ -- -- ۶ تظاهر به بیماری و عدم سلامت بر خلاف واقع بنا به تشخیص پزشك نظامی × × × × ۱۲ ۱۶ ۱۲ ۱۶ -- ۳۵ ۶۰ ۱۵ ۳۰ ۹ ۱۲ -- ۳ -- -- ۷ عدم احساس مسئولیت و بی تفاوتی در خدمت ، عدم رعایت قوانین و مقررات آیین نامه ها ، بخش نامه ها و سایر دستورات × × × × ۱۴ ۱۸ ۱۴ ۱۸ -- ۶۰ ۷۵ ۱۵ ۳۰ ۹ ۱۲ ۳ ۴ × × ۸ سستی و سهل انگاری در انجام وظیفه و اجرای دستورات در زمینه های عملیاتی ، اداری و تداركاتی × × × × ۱۶ ۱۸ ۱۶ ۱۸ -- ۶۰ ۷۰ ۱۵ ۳۰ ۹ ۱۳ ۳ ۴ × × ۹ تاخیر و عدم دقت در ارائه گزارشات و حقایقی كه در انجام ماموریت یگان موثر است و یا كتمان حقیقت × × × × ۱۸ ۲۲ ۱۸ ۲۲ -- ۹۰ ۱۰۵ ۳۰ ۴۵ ۱۲ ۱۵ ۶ ۱۲ -- -- ۱۰ سستی و سهل انگاری در مقابل با تبلیغات و عملیات روانی دشمن × × × × ۲۰ ۲۲ ۲۰ ۲۲ -- ۹۰ ۱۰۵ ۳۰ ۴۵ ۱۲ ۱۵ ۶ ۱۲ -- -- ۱۱ پخش شایعات در جهت تخریب روحیه پرسنل خودی × × × × ۲۰ ۲۴ ۲۰ ۲۴ -- ۱۰۵ ۱۲۰ ۴۵ ۶۰ ۱۵ ۱۸ ۱۲ ۱۸ × × ۱۲ سستی و سهل انگاری در امور نگهبانی ، پاسداری دیده وری در مناطق رزمی و غیر رزمی و حیاتی كشور × × × × ۲۲ ۲۶ ۲۲ ۲۶ -- ۱۳۰ ۱۳۵ ۴۵ ۶۰ ۱۵ ۱۸ ۱۸ ۲۴ × × ۱۳ قصور و تقصیر در حفظ و نگه دار جنگ افزار و تجهیزات و مهمات و هر گونه اموال و اسناد نظامی و دولتی × × × × ۲۴ ۲۸ ۲۲ ۲۸ × ۱۳۵ ۱۵۰ ۶۰ ۷۵ ۱۸ ۲۱ ۲۴ ۳۰ × × ۱۴ ارتكاب اعمال و رفتار بر خلاف شئون نظامی و خلاف شرع بین × × × × ۲۶ ۳۰ ۲۶ ۳۰ -- ۱۵۰ ۱۶۵ ۶۰ ۷۵ ۱۸ ۲۱ ۳۰ ۳۶ × ×

جدول نوع تخلفات و حداكثر تنبیهات (در زمان صلح و جنگ ) (جدول شماره ۴) ردیف نوع تخلفات توبیخ خدمت شبانه روزی بر حسب روز بازداشت بر حسب روز كسر یك پنجم حقوق حداكثر تا ۴ ماه انتظار خدمت بر حسب روز بدون كاری بر حسب روز محرومیت از ترفیع بر حسب ماه تنزیل درجه یا رتبه بر حسب ماه معافیت از خدمت اخراج از خدمت شفاهی كتبی در دستور پیشنهاد درج در فرمان ۱۵ قصور و كوتاهی و سهل انگاری در به كار گیری توان و امكانات دفاعی جهت انجام ماموریت در مقابل دشمن × × × × ۳۰ ۳۰ × ۱۸۰ ۹۰ ۲۴ ۴۸ × × ۱۶ قصور و تقصیر و جلوگیری از فرار و از هم پاشیدگی پرسنل جمعی و همچنین جمع آوری پرسنل پراكنده به هنگام رزم × × × × ۳۰ ۳۰ × ۱۸۰ ۹۰ ۴۸ ۴۸ × × ۱۷ قصور و كوتاهی و سهل انگاری در حفظ مواضع و مناطق استحفاظی در مقابل دشمن و اشرار و قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضد انقلاب × × × × ۳۰ ۳۰ × ۱۸۰ ۹۰ ۴۸ ۴۸ × × ۱- خانه هایی كه از جدول كه ۲ عدد دارد ، رقم بالا مربوط به حداكثر تنبیهات در زمان صلح و رقم پایین نمایانگر حداكثر تنبیهات در زمان جنگ و مناطق عملیاتی می باشد . ۲- خانه هایی از جدول كه تنها با علامت × مشخص گردیده اند مربوط به زمان صلح و جنگ می باشد . جدول حدود اختیارات درجه داران جهت اعمال تنبیهات اختیارات درجه رزم آوری اختیارات درجه رزم داری درجه تنبیه شونده انواع تنبیهات سرباز دانش آموز رزم آور سرباز دانش آموز رزم آور رزم آور توبیخ شفاهی × × × × × × × توبیخ كتبی × -- -- × × × -- توبیخ با درج در دستور -- -- -- -- -- -- -- توبیخ با درج در فرمان -- -- -- -- -- -- -- خدمت شبانه روزی در قسمت بر حسب روز ۱۲ س ۶ س -- ۱روز ۱۲س ۶ س -- بازداشت بر حسب روز -- -- -- -- -- -- -- كسر ۵/۱ از حقوق بر حسب ماه -- -- -- -- -- -- -- انتظار خدمت بر حسب روز -- -- -- -- -- -- -- بدون كاری بر حسب روز -- -- -- -- -- -- -- محرومیت از ترفیع بر حسب ماه -- -- -- -- -- -- -- تنزیل درجه یا رتبه بر حسب ماه -- -- -- --- -- -- -- پیشنهاد معافیت از خدمت -- -- -- -- -- -- -- پیشنهاد اخراج از خدمت -- -- -- -- -- -- --

پیوست جداول تنبیهات ۱- تخلفات انضباطی : تقصیر (سهل انگاری در اجرای قوانین ، مقررات ، دستورات نظامی و اداری ) یا قصور (كوتاهی غیر عمدی )در اجرای وظایف محوله . ۲- آراستگی : مرتب و كامل و پاكیزه بودن وضع ظاهری پرسنل بر اساس آیین نامه ها ،دستور العمل های مصوبه مربوط به لباس ، علائم نظامی ، درجات و نظایر آن در نیرو های مسلح جمهوری اسلامی ایران . ۳- رعایت ادب و شئون نظامی : حسن معاشرت و حفظ حرمت دیگران برابر عرف و عادت ، موازین اسلامی ،و احترامات نظامی . ۴- شئون نظامی : اعمال و رفتاری كه نمایانگر قدر ، مرتبه و منزلت پرسنل نیرو های مسلح بوده و بر اساس آیین نامه ها و دستور العمل ها ، بخش نامه ها و دستورات شفاهی فرماندهان مشخص می گردد و پرسنل ملزم به رعایت آن می باشد . ۵- منظور از خلاف شرع بین : عدم رعایت واجبات شرعی است كه این عمل باعث بی اعتنایی یا هتك حرمت شئونات اسلامی می شود مانند تظاهر به روزه خواری ، ترك نماز و سایر واجبات شرعی . تبصره :در مورد غیر مسلمانان ، رعایت ظواهر (عدم تظاهر به روزه خواری در ایام ماه مبارك رمضان و نظایر آن )لازم است . ۶- نحوه استفاده و برخورداری كارمندان از جداول تنبیهات با در نظر گرفتن مواد (۳۴ و ۳۵ و ۳۶) آیین نامه انضباطی و تطبیق رتبه آنان با درجات نظامی انجام می پذیرد . ۷- پرسنل وظیفه به جای تنبیه انتظار خدمت و بدون كاری ، به اضافه خدمت تنبیه، همچنین در خصوص غیبت غیر موجه ، مادامی كه منجر فرار نگردیده باشد ، به ازاء هر روز غیبت در زمان صلح ، به دو روز و در زمان جنگ ، حداكثر به ۹ روز اضافه خدمت تنبیه می گردد . ضمناً (سرباز – سرجوقه ) وظیفه از تنبیه كسر حقوق ، انتظار خدمت و بدون كاری مستثنی خواهند بود . ۸- تنبیهات محرومیت از ترفیع ، تنزیل درجه یا رتبه ، معافیت از خدمت و اخراج ، صرفاً به فرمانده نیرو / رئیس سازمان و با رعایت مقررات مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران ، مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی اعمال می گردد و تنها در زمان جنگ و مناطق عملیاتی ، فرماندهان نیرو/ رئیس سازمان می توانند با رعایت (بند ۱۳ پیوست جداول تنبیهات ) آیین نام انضباطی اقدام نماید . ۹- فرمانده ، رئیس با مدیر می تواند ، در مورد تنبیهات خارج از حدود اختیارات خود به مقامات بالا پیشنهاد نماید . ۱۰- مقابله نیروهای نظامی و انتظامی در برخورد با اشرار و قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضد انقلاب ، در حكم مقابله با دشمن در زمان جنگ خواهد بود . ۱۱- در صورتی كه پرسنل توماً مرتكب جرم و تخلف شوند ، رسیدگی به تخلفات آنان بر اساس این آیین نامه بوده و اعمال تنبیه انضباطی به همین منظور ، مانع تعقیب جزایی و رسیدگی به جرم آنان در مراجع قضایی نخواهد بود . ۱۲- اختیارات مقامات گروهبانی و استواری و كارمندان هم رتبه آنان ، بر اساس روش جاری ابلاغی فرمانده ، رئیس یا مدیر مربوطه اعمال می گردد . ۱۳- علاوه بر حدود اختیارات واگذاری در جداول تنبیهات ، فرماندهان و روسا می توانند در زمان جنگ برای اعمال تنبیهات از اختیارات مقام یك رده بالاتر و در مناطق عملیاتی از اختیارات مقام دو رده بالاتر (حداكثر تا رده ارتشبدی ) استفاده نمایند . ۱۴- در زمان جنگ و در مناطق عملیاتی ، فرماندهان نیرو یا سازمان ، علاوه بر اختیارات مندرج در جدول مربوطه ، می توانند پس از كسب مجوز از مقام معظم فرماندهی كل قوا ، بدون رعایت تشریفات در مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران و مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی ، تنبیهات زیر را راساً اعمال نماید : الف : تا درجه سرهنگی داخل به تناسب درجه ، حداكثر تا ۴ سال به محرومیت از ترفیع ، تنبیه نمایند . ب: تا درجه ستوان دومی داخل ، به تنزیل یك درجه حداكثر تا ۴ سال ، تنبیه نماید . ج : در موارد معافیت از خدمت و اخراج و سایر موارد ، برابر تبصره های ۷ و ۸ ماده ۱۰۴ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران و مقررات مشابه در سپاه و نیروی انتظامی (پیشنهاد به فرمانده كل قوا یا ارجاع به دادگاه های نظامی زمان جنگ ) اقدام نمایند . ۱۵- همطرازی مقاماتی كه تنبیه را مقرر می دارند و پرسنلی كه درجات مختلف مورد تنبیه قرار می گیرند برابر مفاد ۳۴ همین آیین نامه در سپاه پاسداران و نیروی انتظامی رعایت خواهد شد .