( فقه )شکی است که دارای خصوصیات ذیل باشد:
الف- شک راجع به جنس تکلیف الزامی باشد تکلیف الزامی عبارت است از امر (یا وجوب )و نهـی (یا حرمت)
ب- حالت سابقه مسأله مورد شمک معلوم نباشد.
ج - شک دائر بین حرمت و عدم وجوب باشد یعنی نسبت بفعل یا ترل معینی تردید پیدا شده که آن یا یاحرام است یا نه (ولی اگر حرام نباشد قطعا واجب نیست بلکه مباح یا مستحب یا مکروه است) علماء اصولی در مورد این شک اصل برائت جاری کرده و مانع آزادی اراده نمیشوند خواه منشاء شک مذکور اجمال قانون باشد یا سکوت وفقدان قانون. ولی اگرمنشاء شک تعارض دوقانون باشد اصل برائت جاری نمیشود بلکه اصل تخییر جاری میشود یعنی میتوان بهریک از دوقانون متعارض عمل کرد در حقوق جدید ما: اولا- شک بین حرمت واباحه فقط تصور میشود زیرا استحباب وکراهت در حقوق جدید نیست و حرمت بمعنی منع قانونی است.
ثانیا - درمورد چنین شکی اصل برائت جاری است و نتیجه آن آزادی اراده است.
ثالثا- علت شک فقط سکوت یا اجمال قانون است و شکی که منشاء آن تعارض دونص باشد دیده نشده است (راجع باصل تخییر در حقوق جدید ایران جلد دوم دانشنامه حقوقی- وکالت- شماره 86 را میتوان دید ). علماء مکتب اخباری در مورد مساله بالا اصل احتیاط را بکار می برند یعنی عملا جانب حرمت ترجیح داده ومانع آزادی اراده میشوند و مدرک آنان احادیث و اخبار است. مثال شبهه تحریمیه درقانون مدنی ما شرط اسقاط ضمان بایع نسبت بتلف مبیع قبل از قبض است که ماده 387 قانون مذکور متضمن آن است آیا چنین شرطی ممنوع است؟ اصل عدم منع است و در نتیجه اراده متعاقدین نسبت بچین شرطی نافذ است. (رک. شک بین وجوب و حرمت)
