( فقه) شکی است که دارای خصوصیات ذیل میباشد:
الف - شک راجع به جنس تکلیف الزامی است (امر و نهی ).
ب- حالت سابقه مساله مورد شک معلوم ج- شک دائر بین وجوب و عدم حرمت است یعنی نسبت بعمل معینی تردید پیدا شده که آن یا واجب( مورد امر) است یا نه (ولی اگر واجب نباشد قطعأ ممنوع و حرام هم نیست بلکه مباح یا مستحب یا مکروه است) در مورد جنین شکی هرگاه مشناء شک، سکوت یا اجمال قانون باشد علماء اخباری و اصولی اصل برائت را جاری می کنند و اراده افراد را آزاد می گذارند و اگر منشاء آن تعارض دو قانون باشد اصل تخییر جاری می کنند. در حقوق جدید ایران:
اولا- شک بین وجوب و اباحه تصور میشود استحباب وکراهت درحقوق جدید نیست.
ثآنیا- در مورد چنین شکی اصل برائت جاری است (ماده 356 آئین دادرسی مدنی و ملاک آن)
ثالثأ- علت شک فقط سکوت یا اجمال قانون است و شکی که منشاء آن تعارض دونص باشد دیده نشده است. مثال شبهه وجوبیه در قانون ثبت ما این است که درپاسخ استعلامات که قضیه شمول بند ( ز) و ثبت دردفتر بازداشتی ها را نفیا واثباتأ معترض میشوند این شک پیش می آید که آیا ادارهء ثبت مکلف است سایر اطلاعات دیگر را که در میزان رغبات مردم در معاملات مؤثر است نیزدر پاسخ استعلام بنویسد یا نه مثلا در اسناد مالکیت یک ناحیه معین از شهر تهران چند سند مالکیت مجعول دیده شده آیا در مورد معامله دیگری که جعل سند مالکیت آن محرز نیست اداره ثبت مکلف است که در پاسخ استعلام بنویسد: در میان املاک این ناحیه تعدادی سند مجعول دیده شده است؟ اصل برائت از چنین تکلیفی است.
